Açık Artırma Yerine Pazarlıkla Satış: Kısıtlıya Ait Tarlayı Ucuza Satmanın Cezası Nedir?

Vesayet altındaki kişilere ait malların satışında temel ilke, malın gerçek değerine satılarak kısıtlının menfaatinin korunmasıdır. Bu nedenle kanun, taşınmaz satışlarında açık artırma usulünü asıl, pazarlıkla satışı ise istisna olarak belirlemiştir. Pazarlıkla satış yapılabilmesi için sadece Sulh Hukuk Mahkemesi’nin izni yetmez; ayrıca denetim makamı olan Asliye Hukuk Mahkemesi’nin de onayı şarttır.

Tartışma yaratan konu, vasinin veya bazı ilgililerin süreci hızlandırmak ya da malı belirli bir kişiye daha uygun fiyata devretmek amacıyla "pazarlık usulünü" kötüye kullanmasıdır. Kaynaklara göre, pazarlıkla satış ancak taşınmazın niteliği veya değerinin azlığı gibi özel durumlarda mümkündür. Eğer denetim makamının izni olmadan pazarlıkla satış yapılırsa, bu işlem hukuken "yok hükmündedir". Taşınmazı "ucuza kapatmak" amacıyla yapılan bu tür hileli işlemler, sadece tapunun iptaline yol açmakla kalmaz; aynı zamanda vasinin hukuki ve cezai sorumluluğunu doğurur.

Vasi, vesayet altındaki kişinin malvarlığını yönetirken "iyi bir yönetici gibi özen göstermek" zorundadır. Malın rayiç değerinin çok altında satılmasına neden olan bir vasi, kısıtlının uğradığı zararı kendi şahsi malvarlığıyla tazmin etmek zorunda kalabilir. Ayrıca, görevini ağır surette savsakladığı veya yetkilerini kötüye kullandığı gerekçesiyle mahkeme tarafından derhal azledilir. Öte yandan, kısıtlıya ait bir malın ucuza satılmasında kasıtlı davrananlar hakkında Türk Ceza Kanunu kapsamında güveni kötüye kullanma suçundan soruşturma açılması da kuvvetle muhtemeldir