Boşanmış Eş, Eski Kocasına Vasi Atanabilir Mi? Menfaat Çatışması Durumunda Ne Yapılır?

Boşanmış eşlerin birbirlerine vasi atanması konusu, hem etik hem de hukuki açıdan en çok tartışılan meselelerden biridir. Türk Medeni Kanunu’nda vasi olamayacak kişiler sınırlı sayıda sayılmış (TMK m. 418) ve "boşanmış olmak" bu engeller arasında zikredilmemiştir. Dolayısıyla, boşanmış bir eşin eski kocasına vasi atanmasına engel yasal bir yasak yoktur.

Ancak atama sürecinde en büyük engel "menfaat çatışması" ve "husumet" riskidir. Mahkeme, eski eşi vasi olarak atamadan önce aralarındaki ilişkinin niteliğini inceler. Eğer taraflar arasında halen devam eden çekişmeli bir mal rejimi davası, nafaka uyuşmazlığı veya kişisel bir düşmanlık varsa, eski eşin vasi atanması "vesayet altına alınacak kişinin menfaatiyle çatışma" oluşturacağı için reddedilir. Özellikle boşanma davası henüz kesinleşmemişse veya taraflar arasında tazminat davaları sürüyorsa, kısıtlıyı bu davalarda temsil etmek üzere mutlaka bağımsız bir temsil kayyımı atanması gerekir.

Eğer eski eşler arasında herhangi bir ihtilaf kalmamışsa ve kısıtlı kişinin menfaati eski eşinin bakım ve gözetimini gerektiriyorsa (örneğin kısıtlının çocuklarının isteği üzerine), hâkim geniş takdir yetkisini kullanarak eski eşi vasi atayabilir. Burada belirleyici olan, TMK m. 414 ve 415 uyarınca eşlerin ve yakın hısımların önceliği kuralının, boşanma ile "hısımlık" bağının kalkmış olması nedeniyle zayıflamasıdır. Bu durumda mahkeme, eski eşi "öncelikli aday" olarak değil, kısıtlıya en iyi bakabilecek "yetenekli bir ergin" sıfatıyla değerlendirir.