"Haysiyetsiz Hayat Sürme" Kısıtlama Nedeni Midir? Sosyal Medya Paylaşımları Mahkemede Delil Olur Mu?

Türk Medeni Kanunu'nda "haysiyetsiz hayat sürme" veya "kötü yaşama tarzı" kavramı, vesayet hukukunda farklı hukuki sonuçlar doğuran iki ayrı düzenleme kapsamında karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan ilki, Türk Medeni Kanunu'nun 406. maddesinde yer alan kısıtlama sebepleri arasında düzenlenen kötü yaşama tarzıdır. İkincisi ise Türk Medeni Kanunu'nun 418. maddesinde, vasi olarak atanamayacak kişiler bakımından öngörülen haysiyetsiz hayat sürme hâlidir. Her iki düzenleme benzer kavramlar kullanmakla birlikte, amaçları ve uygulanma koşulları farklıdır. Birincisi kişinin korunmasını amaçlayan bir vesayet tedbirine ilişkin iken, ikincisi vesayet görevini üstlenecek kişinin güvenilirliğini ve temsil yeterliliğini değerlendirmeye yöneliktir.

Türk Medeni Kanunu'nun 406. maddesi bakımından kötü yaşama tarzı, tek başına toplumun ahlaki değerlerine aykırı görülen bir yaşam biçimini ifade etmez. Kanunun aradığı esas unsur, kişinin yaşam tarzının kendisini veya ailesini darlık ya da yoksulluğa düşürme tehlikesi yaratmasıdır. Dolayısıyla yalnızca toplum tarafından hoş karşılanmayan bir yaşam sürülmesi, tek başına kısıtlama kararı verilmesi için yeterli değildir. Mahkemenin, kötü yaşama tarzının kişinin ekonomik durumunu, aile düzenini veya kişisel menfaatlerini ciddi biçimde tehlikeye soktuğunu somut delillerle tespit etmesi gerekir. Bu nedenle kumar bağımlılığı, sürekli alkol veya uyuşturucu kullanımı, kontrolsüz harcamalar ya da benzeri davranışların vesayet hukuku bakımından önem taşıyabilmesi için, bunların kişinin malvarlığını veya ailesinin geçimini olumsuz etkilediğinin de ortaya konulması zorunludur.

Buna karşılık Türk Medeni Kanunu'nun 418. maddesi uyarınca haysiyetsiz hayat süren kişiler vasi olarak atanamaz. Buradaki düzenlemenin amacı, vesayet altındaki kişinin malvarlığını ve kişisel haklarını koruyacak güvenilir bir temsilcinin görevlendirilmesini sağlamaktır. Bu nedenle mahkeme, vasi adayının dürüstlüğünü, yaşam biçimini, güvenilirliğini ve vesayet görevini gereği gibi yerine getirip getiremeyeceğini değerlendirir. Haysiyetsiz hayat sürdüğü tespit edilen bir kişinin vesayet görevini üstlenmesi, vesayet kurumunun koruma amacına aykırı görüldüğünden kanun tarafından engellenmiştir. Ancak bu değerlendirmenin de somut olgulara dayanması gerekir; yalnızca soyut iddialar veya kişisel kanaatler, bir kişinin haysiyetsiz hayat sürdüğünün kabulü için yeterli değildir.

İspat bakımından ise vesayet davalarında genel delil serbestisi ilkesi geçerlidir. Mahkeme, iddiaların doğruluğunu ortaya koyabilecek her türlü hukuka uygun delili serbestçe değerlendirebilir. Günümüzde sosyal medya paylaşımları da bu kapsamda önemli delil kaynaklarından biri hâline gelmiştir. Kişinin kendi iradesiyle kamuya açık şekilde paylaştığı fotoğraflar, videolar, açıklamalar veya diğer dijital içerikler, belirli olayların veya yaşam biçiminin değerlendirilmesinde dikkate alınabilir. Bununla birlikte sosyal medya kayıtları tek başına kesin ve tartışmasız delil niteliğinde değildir. Mahkeme, bu kayıtların gerçekliğini, bağlamını, paylaşım tarihini ve diğer delillerle uyumunu birlikte değerlendirerek sonuca ulaşır. Ayrıca hukuka aykırı şekilde elde edilen dijital verilerin delil olarak kullanılması da mümkün değildir.

Örneğin sosyal medya paylaşımlarının kişinin sürekli kumar oynadığını, alkol veya uyuşturucu bağımlılığını, kontrolsüz harcamalarını ya da ekonomik durumuyla bağdaşmayacak ölçüde lüks bir yaşam sürdüğünü göstermesi, bu olguların başka delillerle de desteklenmesi hâlinde mahkeme tarafından değerlendirmeye alınabilir. Ancak bu tür paylaşımların tek seferlik veya istisnai davranışları göstermesi yeterli değildir. Vesayet hukukunda önemli olan, söz konusu davranışların süreklilik gösteren bir yaşam biçimi oluşturması ve kanunun aradığı diğer şartlarla birlikte kişinin kendisini veya ailesini ekonomik açıdan tehlikeye düşürdüğünü ya da vasi olarak güvenilirliğini ortadan kaldırdığını ortaya koymasıdır. Dolayısıyla sosyal medya içerikleri, uygun koşullarda önemli bir delil niteliği taşıyabilmekle birlikte, tek başına otomatik olarak "kötü yaşama tarzı", "savurganlık" veya "haysiyetsiz hayat sürme" olgusunu kesin biçimde ispatlayan deliller olarak kabul edilemez; mahkemenin tüm delilleri birlikte değerlendirerek sonuca ulaşması gerekir.